martes, 14 de julio de 2015

Portbou,1940





   Sólo nos es dada la esperanza por aquellos que no tienen esperanza

   Walter Benjamin, autor de este aforismo, murió el 27 de septiembre de 1940 cuando huía de los nazis. Sucedió en el Hostal Francia de Portbou, el pueblo fronterizo más septentrional de España, encajado entre los Pirineos y el Mediterráneo.

   Tras dos días de penosa marcha por la montaña, con el corazón enfermo y fatigado, parecía que en Portbou iba a lograr por fin escapar del horror. Al llegar se dirige confiadamente a las autoridades, portando el permiso de extradición a los Estados Unidos. Allí esperaba reencontrarse con sus compañeros de la escuela de Frankfurt y recuperar su libertad. La suerte no estaba con él ese día:  justo esa mañana hubo orden de deportar a los que llegaban. Los gendarmes lo custodian hasta el hostal y al día siguiente es certificada su muerte, aparentemente por suicidio.

   En sus bolsillos llevaba apenas lo suficiente para pagar durante cinco años una plaza en el cementerio municipal.



   Benjamin era un filósofo judío y marxista peculiar. Para él la verdad debía buscarse en los márgenes de la historia: en los inadaptados, en los excluidos, en las víctimas: en todos los que cuestionan con su mera existencia la autocomplaciente narración del sistema y se convierten en interrogantes incómodos.

   Es por ello que debemos escuchar a los que todo futuro se niega. Porque al romper esa narración optimista y alegre de la historia hacemos justicia. Y también impedimos que los protagonistas y los vencedores perpetúen su victoria sobre las víctimas, impidiéndoles descansar en paz.  Hacemos justicia abriendo fisuras en el metarrelato de la lógica del sistema. Porque fue, en suma, el avance del progreso y la civilización el que nos ha llevado directamente hasta Auschwitz. ¿No es acaso la Ilustración la cuna de la cultura occidental? Pues busquemos en ella la semilla de los campos de exterminio: en la todopoderosa razón ilustrada,  símbolo del progreso y el dominio de la ciencia sobre la naturaleza.

   Para Benjamin no sirven los ideales surgidos de abstracciones. Sólo de la solidaridad en el recuerdo, a través de la experiencia singular del sufrimiento humano (Concreto y Humano) puede brotar una ética que impida la repetición de Auschwitz. Porque la utopía se alza, fugaz al revivirse el sufrimiento de las víctimas...

   El destino final de Benjamin nos invita, pues, a revivir su sufrimiento tanto como a leerlo.


domingo, 8 de febrero de 2015

Habit




Esta canción de Ought foi clasificada pola revista Rolling Stone como unha das 50 mellores do ano 2014. Se a escoitades faredes unha curta viaxe á escuridade da adición, pois se trata dunha recreación da necesidade, case metafísica, que está nas raices deste fenómeno universal.

Universal, dicimos? A continuación expomos unha síntese dun artigo de Johan Hari publicado no Huffington Post no que tenta desvelar, nas súas palabras: o misterio esencial da adición. O punto de partida da súa tese fundaméntase nun experimento con ratas feito polo psicólogo Bruce Alexander na década dos 70, que construíu un parque para ratas,"Rat Park", obtendo un resultado sorprendente: Ás ratas que levaban unha boa vida non lles gustaba a auga con droga. Este estudo desmontou outros anteriores que tiñan a peculiaridade de usar ratas illadas, que sí mostraban unha marcada tendencia á sofrir adicción pola auga con droga.

Os resultados desta investigación son extrapolables ás persoas? Para atopar a resposta, trasladámonos a un acontecemento real, recollido nos Arquivos de Psiquiatría Xeral: a guerra de Vietnam. Nela o 20% dos soldados estadounidenses convertéronse en adictos á heroína. Sen embargo, cando regresaron a casa, o 95% deles abandoaron as drogas e poucos tiveron a necesidade de someterse á rehabilitación. A conclusión de Johan Hari é que o mecanismo da adición non é desencadeado polas cualidades químicas da sustancia aditiva, dunha maneira extrínseca, senón que debemos buscar as súas causas na negación cultural da maior das necesidades humanas: a de crear vínculos.  A adición só é unha adaptación a este medio cultural: non es tí. É a túa gaiola.

Esta reflexión cobra un novo sentido se a enmarcamos na tradición do pensamento occidental. Foi Descartes, no século XVII, o que mellor expresou o illamento da subxectividade como conciencia pensante: unha conciencia illada ata o límite de estar alienada respecto ao propio corpo, que sentía como algo extrano cuxa existencia precisaba, incluso, ser demostrada. Ás veces penso que vindicar unha demostración da existencia do propio corpo semella mais a extravagancia dun diletante que a reflexión íntima dun pensador honesto. Sen embargo, Descartes non "inventa" nada. Limítase a materializar nun sistema o arquetipo que impregnaba a conciencia colectiva da súa época. Porque se o problema non tivese nigún engarce, pasaría desapercibido. De feito, se quixera describir a súa filosofía con un título escollería "Na procura do vínculo perdido": o solipsismo do eu, a dúbida hiperbólica, a demostración de Deus...sempre detrás de explicacións racionais para restaurar as conexións co corpo e a fuxitiva realidade material.  Unha boa dose de teoría vale para todo: sempre é a receita de occidente.

En resumidas contas, a filosofía de Descartes mostra como a nosa alienación histórica comeza polo propio corpo. Como podemos restaurar o vínculo cos outros seres e coa nosa praxe? Esta cuestión ten moitas respostas na filosofía, comezando polas de Marx e Marcuse. Pero agora preferimos conectala coas consideracións de Richard Sennet na súa obra El Artesano, polo carácter revelador deste fio histórico do pensamento que nos ten presos na gaiola teórica da nosa propia cultura. Nas súas palabras:

la civilización occidental ha tenido un problema de honda raigambre a la hora de establecer conexiones entre la cabeza y la mano. Todas las habilidades, incluso las más abstractas, empiezan como prácticas corporales. 



http://www.huffingtonpost.es/johann-hari/se-ha-descubierto-la-causa_b_6569114.html

http://jpgarcia.blogs.upv.es/2013/08/20/el-artesano-de-richard-sennett/
http://elpais.com/diario/2009/05/16/babelia/1242431417_850215.html

sábado, 7 de febrero de 2015

O Experimento Koshima




Un grupo de  etólogos estaba a investigar a conduta dos macacos da Illa Koshima para comprobar se tiñan a capacidade de desenvolver a aprendizaxe cultural. E acharon un suceso sorprendente: ao botar uns grans de trigo na areia da praia observaron como os escollían traballosamente coas propias mans, ata que un deles tivo a xenial idea de levar uns puñados ao mar e esperar a recoller os grans que flotaban na auga.

O dato realmente curioso desta historia foi que o descobrimento partiu de Imo, unha mona xove de baixa categoría social.  Esta estratexia de Imo incorporouse á praxe do grupo constituíndose como unha aprendizaxe cultural: todos os demais, desde ese día, levaban a areia a agua para decantala.

É un feito casual que Imo fose un individuo marxinal dentro do seu grupo?
Como veremos mais adiante, recentes investigacións sobre o pensamento diverxente poden darnos a resposta... 



Bibliografía:

Animales inteligentes, Sally Boysen. Ed. Océano, ed.2009. pág. 90-93




domingo, 10 de noviembre de 2013

Quique Cadaval


   Onte, sábado 9 de novembro, poidemos disfrutar coa actuación de Quique Cadaval, ás 21.30 no local do colectivo A Nosa Terra, en Pontedeume.

   O espectáculo comenzou cunha reflexión sobre os valores que os contos tradicionais están amasando no subconsciente dos nenos pequenos: tanto Hansel e Gretel, como a inocente Brancaneves ou A Bela e a Besta son auténticas bombas axiolóxicas contra a nosa cultura.

   Especial interese tivo para min a súa análise do conto de Carapuchiña Vermella, a cuxo simbolismo terei que engadir unha nova volta de parafuso. Sempre interpretei a carapucha de veludo como unha metáfora do amor. A cor vermella indica paixón e  perigo, ambos significados aparecen fortemente conectados neste conto infantil. Pero, como ben sinala Quique, a carapucha vermella tamén pode ter outro sentido: usábase no medievo para indicar que as mozas xa tiveran a súa primeira menstruación. E revelounos tamén a cara mais sórdida que pode ocultar este conto: non é un pouco "cutre" ter á avoa illada nunha casiña do bosque e levarlle alimentos totalmente inadecuados para súa enfermidade e condición?

   Ante esta cuestión irrefutable, qué podemos facer para redimir a Carapuchiña, fiel compañeira da nosa infancia?

   Podemos, por exemplo, refuxiarnos en interpretacións mais amables deste conto:

  "Muy amada, Caperucita roja es, además, invitada a realizar una misión que complace a su corazón, ya que se trata de llevar a su abuela enferma una tarta hecha con la primera leche de oveja y con el vino, en el cual, en Alemania, se acostumbra a echar flores para perfumarlo. Éstos son, por tanto, los dones de la primavera y de la renovación de la naturaleza, que Caperucita roja va a depositar como ofrenda en casa de su abuela, al concluir el invierno. Es un momento especial y precioso, tras la larga separación invernal, en el que el corazón salta gozoso y el amor se expresa plenamente...".                                                      
                                                                            (Vivir la Magia de los Cuentos, ed. EDAF)

   Pero cal é a correcta, cal é a verdadeira?  En realidade, esta pregunta só pode formularse desde un pensamento unidimensional: todas as facetas da carapuchiña vermella conforman un mesmo tecido inmaterial, o da nosa tradición. Este tecido feito de contrastes e, tamén, de delicados matices actúa sobre nos con tanta realidade como as leis da física ou as verdades irrefutables da ciencia. Tal é a forza e a riqueza dos símbolos.

   Mais alá desta digresión, Quique desvelouse como un home do renacemento: houbo no seu espectáculo un pouco de todo:  interpretacións antropolóxicas, linguísticas e filosofícas...Pero máis importante que todo isto é que conseguiu materializar ás personaxes dos seus contos sobre o escenario. Especialmente o de defuntos que tiña como protagonista a Adelaida logrou arrepiarnos, nun final exacto e preciso no que transmutou a delicada flor de Coleridge nunha chapa de Iron Maiden, ao mais puro estilo do surrealismo galego.


Palabras clave:
Unidimensional,  Marcuse.
Tradición, Gadamer.

jueves, 31 de octubre de 2013

Vivir la Magia de los Cuentos


                                                          NICOLAUS HEIDELBACH

"Aquí se ve cómo los jóvenes,
sobre todo las jovencitas,
gentiles, atractivas y bonitas,
harán muy mal al escuchar a todo tipo de personas,
pues no resultaría nada extraño
que el lobo se las coma."


    "Tres siglos después de la publicación del relato de Perrault, ¿Cuántas pesadillas y miedos de todo tipo no se deben a esa pobre Caperucita roja, lamentablemente devorada? Si el lobo tiene la última palabra, eso significa que la vida es una jungla despiadada en la que siempre prevalece la ley del más fuerte. La única posibilidad de supervivencia que tienen los seres débiles e ingenuos es la de obedecer estrictamente las recomendaciones y las órdenes que se les prodiguen. Cualquier alegría, cualquier tipo de libertad les está prohibida, ya que depredadores crueles y omnipotentes les están acechando en cada rincón del bosque. ¡Qué terrible visión de la existencia! Si los lobos pueden zamparse impunemente a las caperucitas rojas, entonces la vida es injusta, y de la única manera que se puede responder a esa injusticia es con el cinismo y la desesperación.
    En realidad, esta interpretación reducida del cuento, mantenida por la versión de Perrault, es un puro contrasentido. En su versión completa, Caperucita Roja nos emplaza a hacer lo contrario, a liberarnos del miedo al lobo, a vivir plenamente y sin restricciones las aventuras que más nos gusten, y a probar la experiencia de lo desconocido y de lo salvaje, bajo la protección del cazador..."

                                                                                     Vivir la Magia de los Cuentos
                                                                  Edouard Brasey y Jean-Pascal Debailleul
                                                                                  Editorial EDAF


    ...De que maneira os símbolos impresos na nosa imaxinación están a operar a nivel inconsciente? 
Neste libro móstrase como o universo simbólico dos contos pode ter unha forza extraordinaria sobre o noso comportamento. Tamén se ofrecen as claves para lograr que a lectura dun conto poida ter efectos benéficos en nos.

INFLUENCIAS:  Programación Neurolinguística:


domingo, 27 de octubre de 2013

Literapia






        Din que unha vez unha muller lle preguntou a Einstein que facer para que os seus fillos fosem mais intelixentes e Einstein respondeulle: "Leálles contos de fadas". A muller, ríndose, replicoulle; "Xa, e que debo facer despois de lerlles contos de fadas?" E Einstein díxolle: "Pois léalles mais contos de fadas".

        Seguramente, afirma quen conta o sucedido, a escritora Mem Fox, Einstein pensaba que "os contos de fadas requiren unha mente atenta a os detalles, moi activa na resolución de problemas, capaz de viaxar polos camiños da predición e da busca do significado"

      No Congreso celebrado en Ribeira tamén estiveron representantes da organización xuvenil ESTUDANTES SEN FRONTEIRAS presentando unha iniciativa de voluntariado denominada "LITERAPIA". Esta iniciativa lévase a cabo no CHUS, Hospital Clínico de Santiago, e  consiste en actividades de contacontos para os nenos hospitalizados.


I Congreso Internacional da Xuventude

                                         

    O Congreso Internacional da Xuventude foi un evento celebrado en Ribeira durante os días 25 e 26 de outubro e organizado pola Dirección Xeral de Xuventude. A el foron invitados catro  dos nosos alumnos en calidade de relatores: de 2º de BAC acudiron  Aida, Arume e Nerea, para expoñer a súa experiencia no Parlamento Xove do ano pasado. De 4º de ESO foi Javier Maceiras, para presentar o seu proxecto empresarial "Jack´s Macy".

    O encontro tivo un contido formativo e se nos brindou a posibilidade de asistir a conferencias de expertos en diferentes ámbitos (empresarial, universitario, ONGS...) de recoñecido prestixio. Por outra banda, tamén lle permitiu aos xoves que participaron en actividades voluntarias expoñer as súas experiencias e coñecer as de outros rapaces. 

Fotos entrevistas, Congreso de Ribeira


Mais información:
http://mind42.com/public/2e5d71f9-71c8-4fb3-ba52-12d8ce56af3f